Vídjó

Tíunda sinfónía Sjostakóvitsj var frumflutt í Pétursborg (þá Leníngrad) í desember 1953, skömmu eftir andlát Stalíns. Í verkinu dregur tónskáldið upp mynd af lífinu í Ráðstjórnarríkjunum á tímum harðstjórans fræga. Í skjölum Sjostakovitsj kemur fram að annar hluti sinfóníunnar sé eins konar „hljóðræn andlitsmynd af Stalín“, enda er verkið hlaðið tilheyrandi drunga og spennu. Hér heyrum við það í flutningi Fílharmóníusveitar Berlínar undir stjórn meistarans fræga, Herbert von Karajan.

 

Sjostakóvitsj átti ekki sjö dagana sæla í Sovétríkjunum. Hann féll úr náðinni árið 1936 eftir að Stalín mætti á sýningu á óperunni Lafði Macbeth og þóknaðist ekki verkið. Tónsmíðar Sjostakóvitsj fengu skömmu síðar útreið í dagblaðinu Pravda þar sem þær voru sagðar ruddalegar, frumstæðar, smáborgaralegar og gjörsamlega úr takti við fagurfræðilegar áherslur sovét-sósíalismans.

 

Sjostakóvitsj komst aftur upp á kant við yfirvöld árið 1948 vegna „úrkynjaðra vestrænna áhrifa“ í tónverkum sínum. Hann var í kjölfarið rekinn úr starfi sínu í Moskvu og verk hans bönnuð. Hann fékk ekki uppreisn æru sinnar fyrr en eftir andlát Stalíns, og náði að lokum einhvers konar sátt við sovétkerfið með því að gerast meðlimur kommúnistaflokksins 1960.

 

Tíunda sinfónía Sjostakóvitsj var flutt í heild sinni í Hörpunni í gær, 10. október 2013. Þar var á ferðinni Sinfóníuhljómsveit Íslands undir stjórn Gennady Rozhdestvenskíj, en hann var 22 ára þegar Stalín lést. Upptöku af tónleikunum má heyra á vef Ríkisútvarpsins.

 

Stalin

Stalín við skrifborð sitt, ef til vill að skrifa undir enn eina handtökuskipunina eða dauðadóminn.